Gedenkpark De Oude Begraafplaats van 1829

De stoffelijke overschotten van de mensen die er zijn begraven, zijn nooit geruimd en bevinden zich dus nog steeds onder de grond. Slechts een kleine minderheid werd op de Oude Begraafplaats begraven onder een gedenksteen. Voor velen was dit in de 19e eeuw onbetaalbaar. Het gros van de mensen verdween zonder grafplaat onder de grond. De plek van het graf kon men terugvinden door middel van genummerde grafpaaltjes, die tussen de groene zoden werden geplaatst. Op het grootste deel van het kerkhof groeide gras en schoot het onkruid omhoog.

In de gemeentelijke archieven is te lezen dat Veenendaal destijds geen bijster goede naam had waar het ging om het in stand houden en onderhouden van de lokale dodenakker. In 1806 werd melding gemaakt van loslopende beesten op de begraafplaats. De beesten hadden de lijkkisten ingetrapt en de omringende kerkhofmuur beschadigd. Dit ging het gemeentebestuur toch iets te ver. Men had er geen moeite mee dat er vee op de begraafplaats liep te grazen, maar men gaf wel de opdracht het vee aan een touw vast te zetten op door de kerkmeesters aangewezen plaatsen. Moderne grasmaaimachines zoals de gemeente die nu heeft, waren er natuurlijk nog niet en in die jaren was het in Veenendaal kennelijk heel normaal dat een koe of een geit het gras van de begraafplaats kort hield.

De rijkere mensen werden toen nog in de Oude Kerk zelf begraven. Als er weer eens een familielid moesten worden bijgezet in zo’n grafkelder moest het graf worden heropend, waarbij een enorme graflucht naar boven kwam. Hier komt de uitdrukking ‘rijke stinkerds’ vandaan, een term die vooral werd gebezigd door het minder kapitaalkrachtige deel van de bevolking, dat zelf op het kerkhof ter aarde werd gesteld.

Toen de begraafplaats in 1919 werd gesloten, mocht er niet meer begraven worden. Alleen eigenaren van graven kregen toestemming om eventuele familieleden of echtgenoten bij te zetten. Dat gebeurde tot 1948. Vanaf dat jaar was ook bijzetten verboden. Tot midden jaren ’60 bleef de mogelijkheid bestaan om voor eigen rekening stoffelijke resten over te brengen naar de nieuwe, veel grotere begraafplaats De Munnikenhof, die intussen door de gemeente was geopend. Het onderhoud van de oude begraafplaats door de gemeente liet veel te wensen over, maar werd in eerste instantie overgenomen door bewonerscommissie de Holle Kamp. De commissie slaagde er echter na verloop van een aantal jaren niet in om voldoende vrijwilligers op de been te krijgen. In 2020 werd de werkgroep Vrienden van het Gedenkpark opgericht. Sinds 2022 opereert deze werkgroep onder auspiciën van de HVOV. Het onderhoud wordt serieus ter hand genomen en de begraafplaats ligt er weer verzorgd bij.